Jero Farman type militaire 1912 - © Copyright

1ste Smaldeel

De officiële oprichting van het 1ste Smaldeel dateert van het Koninklijk Besluit van 16 april 1913 die de organisatie van de “Compagnie d’ Aviateurs” in het leven riep met een aantal smaldelen, elk uitgerust met vier vliegtuigen en voorzien van vier bemanningen bestaande uit een piloot en een observator. De generale staven van die tijd wilden deze eenheden gebruiken om de bewegingen van de grondtroepen waar te nemen. Nochtans, bij de analyse van bepaalde documenten, waaronder de briefwisseling van de commandant Mathieu - hoofd van de Compgnie des Aviateurs -, blijkt het aannemelijk te veronderstellen dat het 1ste Smaldeel de facto bestond sinds september 1912 wanneer het beschikt over de eerste vier JERO-Farman type militair 1912. Het Koninklijk Besluit van 16 april 1913 bevestigt enkel de oprichting van de “Compagnie d’ Aviateurs”. Twee smaldelen bestaan reeds.

 Félix Liedel - © Copyright

Olt Félix Liedel van het 1ste Smaldeel is de eerste militaire piloot die op 27 juni 1914 omkomt in bevolen luchtdienst tijdens maneuvers in de Ardennen.

 Ten Bogaerde - © Copyright

Het Smaldeel I HF (voor Henri Farman), onder bevel van Arsène Demanet, zijn eerste CO, neemt deel aan de eerste gevechten rond de vestingstad van Luik. Het trekt vervolgens terug naar Antwerpen, Oostende en tenslotte Saint-Pol-sur-Mer nabij Duinkerken. In de periode 15-19 april 1915 verandert de benaming “Compagnie Vliegers” (in voege sinds 1913) en wordt “Militair Vliegwezen”. Op 20 maart ontplooit het smaldeel zich in het gehucht Ten Bogaerde (Koksijde).

Later, in december 1916, zal het zich vestigen op een veld in de Moeren (Koksijde).

 Nieuport 10 - © Copyright

In de loop van de maand april 1915 wordt het smaldeel uitgerust met de Nieuport 10, een kleine en handelbare tweedekker. Tot dan was het uitgerust met de HF Farman, een zware en weinig handelbare tweedekker. Op 17 april 1915 boekt de bemanning, bestaande uit de piloot Henri Jacquet en de waarnemer Henri de Vindevoghel op HF 20, de eerste overwinning van de Belgische militaire luchtvaart door het neerschieten van een Duitse Albatros.

 "Bébé" Nieuport 11 - © Copyright

In januari 1916 beslist men een jachteenheid in het leven te roepen bestaande uit twee smaldelen. Op 22 februari verandert het Smaldeel “I” officieel in 1ste Jachtsmaldeel. In augustus van dat zelfde jaar vervangt de Nieuport 11 “Bébé” de Nieuport 10.

 Ponnier M.1 - © Copyright

In 1916 ontvangt het smaldeel ook enkele Ponnier M.1. vliegtuigen. De piloten weigeren de vliegtuigen omdat ze deze te gevaarlijk vinden. De machine was om dezelfde reden reeds afgewezen door de Franse piloten. Niettegenstaande worden er 10 exemplaren geleverd.

 Hanriot HD.1 - © Copyright

In 1917 is het smaldeel voornamelijk uitgerust met de Nieuport 120pk. De vervanger is de Hanriot HD.1, uitgerust met een motor van 110pk. Het is een licht en wendbaar vliegtuig maar met een wat beperkt klimvermogen. Na een initiële terughoudendheid vanwege André de Meulemeester en Jan Olieslagers, zijn de piloten snel enthousiast over de nieuwe aanwinst.

 André de Meulemeester - © Copyright

Het is in die periode dat de Schotse distel verschijnt op de vliegtuigen van het 1ste Smaldeel en dit op aangeven van André de Meulemeester. Het eerste embleem is geen succes: het loopt uit op een “champagnekurk”. Willy Coppens herwerkt dit eerste ontwerp en zo ontstaat de Distel die we kennen en die prijkt op de flanken van de Hanriot HD.1 van het Smaldeel. Bij het embleem wordt de wapenspreuk gevoegd “Nemo me impune lacessit” – Niemand zal mij ongestraft uitdagen (of aanvallen) - die dwars boven op de romp wordt aangebracht.

 Sopwith Camel F.1 Camel - © Copyright

Begin 1918 ontvangt het Smaldeel enkele Sopwith F.1 Camel met een Clerget motor van 130 pk. Deze worden snel doorgegeven aan een ander smaldeel. In maart 1918 evolueert de organisatie van de militaire luchtvaart nogmaals en er worden groepen opgericht. De jachtgroep, onder leiding van commandant Jacquet, bevat voortaan drie smaldelen waaronder het 1ste dat tot het 9de Jachtsmaldeel is omgedoopt.

 Fernand Jacquet - André de Meulemeester - Jan Olieslaegers - Willy Coppens and Edmond Thieffry (2 Sqn) - © Copyright

Bij het ondertekenen van de wapenstilstand behoren vier van de vijf erkende Belgische azen tot het Distel Smaldeel: Fernand Jacquet, André de Meulemeester, Jan Olieslagers en Willy Coppens. Zonder al de piloten over het hoofd te zien die gedurende gans het conflict bewijs hebben geleverd van extreme moed en de velen die hierbij het leven verloren hebben.

 Fokker DVIII - © Copyright

In maart 1919 is het 9de Smaldeel in Sint-Agatha-Berchem gestationeerd (Brussel). Door het gebrek aan financiële middelen om de Militaire Luchtvaart opnieuw uit te rusten, gebruiken onze piloten, en in het bijzonder die van het 9de, vliegtuigen uit de stocks van het Franse leger maar ook andere die buitgemaakt zijn van de vijand. Men ziet zo de Distel prijken op de Fokker DVII, op een Morane Saulnier MS.30 en op de Spad XIII C1.

 Schaffen - Diest - © Copyright

In maart 1920 verhuist de Jachtgroep naar Schaffen. Ze bestaat uit twee smaldelen, het 9de (de Distel) en het 10de (de Komeet). Gedurende deze periode bevat de inventaris van het 9de twee DH-9F12 met Engelse kokardes, drie Hanriot HD.1 en drie Fokker DVII. Vanaf 1921 komt er een nieuwe verandering in voege en het 9de belandt in de 4de Vlieggroep die uit vijf jachtsmaldelen bestaat.

 Nieuport-Delage NiD 29 C1 - © Copyright

Twee jaar later heeft er een nieuwe reorganisatie plaats en vanaf februari 1923 zal het 9de Jachtsmaldeel samen met het 10de deel uit maken van de 5de Jachtgroep van het 2de Luchtvaartregiment nog altijd gelegerd in Schaffen. De benaming “Luchtvaartregiment” zal behouden blijven tot 1940, met uitzondering van de jaren 1924-1925 waarin de regimenten herdoopt worden in “Groepen”. Gedurende die periode maakt het 9de Smaldeel deel uit van de 1ste Jachtgroep van de 2de Luchtvaartgroep. In 1924 wordt de Nieuport-Delage NiD 29 C1 in gebruik genomen in het 9de Smaldeel. Dit om de verouderde vloot te vervangen maar ook om de vloot te standaardiseren.

 Fiat CR.1 - © Copyright

In 1925 test de Belgische Militaire Luchtvaart twee exemplaren van de Fiat CR.1, één exemplaar in het 9de Smaldeel en het andere in het 10de. De testen zijn niet overtuigend. De Fiat is geen verbetering ten opzichte van de NiD 29. Er volgt geen aankoop.

 Avia BH-21 T-9 - © Copyright

In 1926 is er een nieuwe herstructurering: Het 9de Jachtsmaldeel wordt het 2de Smaldeel van de 1ste Jachtgroep van het 2de Luchtvaartregiment voor jacht en bombardement, en is nog steeds in Schaffen gestationeerd.

In 1927 komen de eerste Avia BH-21 T-9 van een bestelling van 44 exemplaren toe in Schaffen. Ze behoren tot de uitrusting van het 2de en 1ste Smaldelen die tegelijkertijd op de NiD 29 C1 blijven vliegen. De Avia zal zeer snel een teleurstelling zijn voor de piloten. Het is blijkbaar voor die reden dat de Nieuports blijven vliegen.

 Fairey Firefly IIM - © Copyright

In 1929 vindt een evaluatie plaats van mogelijke vervangtoestellen. Er is, tussen andere kandidaten, de Nieuport Delage NiD 72 C1 waarvan er enkele de distel dragen. Maar het gaat niet verder dan dat. In November 1930 bestelt de Militaire Luchtvaart de Fairey Firefly IIM om de oudere jachttoestellen te vervangen. In totaal worden 87 toestellen besteld bij de firma Fairey die zich onlangs komen vestigen is in Gosselies (de eerste 25 exemplaren worden gemaakt in het moederbedrijf in Engeland).

Het 1/I/2 (Komeet) is het eerste om de nieuwe vliegtuigen te ontvangen vanaf mei 1931, gevolgd door het 2/I/2 (Distel). Wat de nieuwe benaming van de smaldelen betreft, varieert de datum van de effectieve verandering tussen 1931 en 1934.

 Fairey Firefly IIM - © Copyright

Bij de aankomst van de Fairey Firefly IIM in de eenheid, stijgt het aantal accidenten gevoelig. De ongevallen doen zich vooral voor tijdens de acrobatie. De hiërarchie reageert zeer snel en richt een vervolmakingscentrum op in Wevelgem. Het resultaat laat zich snel voelen: het vliegtuig is veilig en het aantal ongevallen vermindert spectaculair.

 Hawker Hurricane I - © Copyright

Einde 1936 beantwoordt het vliegtuig niet meer aan de noden. Dit komt hoofdzakelijk door de modernisering van de vloten in andere landen en in het bijzonder in Duitsland.

De Belgische regering beslist om Gloster Gladiator aan te kopen voor het 1ste (Komeet) en Hurricanes voor het 2de (Distel). Deze vliegtuigen worden respectievelijk in 1937 en 1938/39 geleverd. In september 1939 beschikt het Smaldeel van de Distel over 15 toestellen.

 Xavier Henrard "Le Sioux" - © Copyright

De eerste Belgische piloot neergeschoten door de Duitsers, de luitenant Xavier Henrard – bijgenaamd de Sioux – maakt deel uit van deze eenheid.

Op 2 maart 1939, bijna twee maanden voor het begin van het conflict, valt hij als slachtoffer van de mitrailleurs van een Duitse Dornier 17 die hij boven de Ardennen onderschept samen met twee ander Hurricanes.

 Beauvechain Air Base - © Copyright

Op 10 mei 1940, om 04u30, vallen drie Messerschmitt BF-110 het vliegveld van Schaffen aan gevolgd door zes golven lichte bommenwerpers. Enkel twee Hurricanes (een andere, vlug hersteld, volgt enkele uren later) en een handvol Gladiators (13 vliegtuigen waarvan er één een noodlanding maakt in een veld) slagen er in om op te stijgen en naar hun ontplooiingsveld in Beauvechain uit te wijken.

De volgende morgen worden daar de overgebleven toestellen vernietigd bij dageraad.

 Escapees in Morocco waiting to join UK - © Copyright

Meerdere piloten vluchten naar Engeland waar ze het gevecht verder zetten in de schoot van de Royal Air Force. Ze zullen opnieuw blijk geven van een indrukwekkende moed. Een deel van hen zal dit bekopen met hun leven.

1940 - 1945 1940 - 1945 - © Copyright
1940 - 1945 1940 - 1945 - © Copyright
 Florennes Air Base - © Copyright

Wanneer in 1947 de 161ste Jachtwing wordt opgericht in Florennes onder het bevel van Majoor Vlieger Raymond Lallemant DFC & Bar, wordt het 1ste Smaldeel gevormd onder de benaming van 351ste Jachtsmaldeel.

De eenheid neemt de tradities en het embleem van de Distel over.

 Supermarine Spitfire MK 14 - © Copyright

In februari 1948 wordt de 161ste Wing de 2de Jachtwing bij dag en het 351ste Smaldeel krijgt de benaming 1ste Jachtsmaldeel.

Beetje bij beetje ontvangt het Smaldeel zijn Supermarine Spitfire MK.14 en één of twee North American Harvard T-6 om in vorm te blijven. De Spits komen slechts druppelsgewijs toe. In februari 1949 telt het 1ste tien vliegtuigen waarvan acht vlieg klaar en twee in inspectie.

 Willy Coppens de Houthulst - © Copyright

In september 1949 zijn alle eenheden van de jonge Luchtmacht aanwezig in Florennes voor meerdere evenementen. Ridder Willy Coppens de Houhulst overhandigt de vlag met de Distel aan de commandant van het 1ste Smaldeel, Majoor Vlieger De Wever.

 Republic F-84E Thunderjet - © Copyright

De eerste drie Republic F-84E 'Thunderjets" komen in april 1951 toe in Florennes. Ze vervangen de verouderde Spitfires. 21 toestellen worden aan België geleverd in het kader van de MDAP (Mutual Defense Assistance Program). Eerst zal Florennes uitgerust worden en daarna de andere eenheden: de 10de Wing in Kleine Brogel en de 9de Wing in Bierset.

 Republic F-84G Thunderjet - © Copyright

Zeer snel zal de F-84 G, die performanter is dan de “E”, de rangen komen versterken, waaronder die van het 1ste.

Bij de introductie van de eerste jets ziet het 1ste Smaldeel zijn rol veranderen en wordt een smaldeel van jachtbommenwerpers.

 Republic F-84F Thunderstreak - © Copyright

In het zog van de oorlog in Korea zijn de vliegtuigen snel verouderd, wat de prestaties betreft, in vergelijking met de Sovjet vliegtuigen. De 'Thunderstreak' F-84 F vervangt de F-84 E/G vanaf 1955: de eerste toestellen komen aan in het 1ste in december 1955.

 First in flight - © Copyright

Op 30 juni 1971 opereert het 1ste sinds meer dan vijftien jaar met de F-84F. In het vooruitzicht van de transitie op de Mirage 5B, vormt ze voor de laatste keer een prachtige “1” boven het vliegveld van Florennes.

Ze vertrekt richting Bierset waar de nieuwe installaties wachten, vrij gemaakt door het 42ste , dat de omgekeerde reis maakt.

 Mirage 5BA in flight - © Copyright

In januari 1972 begint de conversie van de piloten van het 1ste op Mirage 5B. De eerste Mirage met de kleuren van de Distel landt op 27 januari in Bierset.

 F-84F and Mirage 5BA - © Copyright

De laatste F-84 F verlaten de rangen van het Eerste in mei. Ze worden overgevlogen naar Koksijde om daar gestockeerd te worden.

De levering van de nieuwe toestellen gaat vlot verder. In maart 1973 neemt het 1ste deel aan zijn eerste Tac Eval en wordt operationeel verklaard op Mirage 5B.

Mirage 5BA 05 high level flight Mirage 5BA 05 high level flight - © Copyright
Mirage 5BA 23 in close formation approach Mirage 5BA 23 in close formation approach - © Copyright
Mirage 5BA 15 on landing Mirage 5BA 15 on landing - © Copyright
Mirage 5BA 44 on the back Mirage 5BA 44 on the back - © Copyright
 - © Copyright

Vanaf 1973 neemt ze de rol van AMF zuid over (ACE Mobile Forces - Ace voor Allied Command Europe-). Ze had al die rol op de R-84F sinds 1963.

AMF 1983 Diyarbakir AMF 1983 Diyarbakir - © Copyright
AMF 1983 Diyarbakir AMF 1983 Diyarbakir - © Copyright
AMF 1987 Diyarbakir AMF 1987 Diyarbakir - © Copyright
 Mirages 5 BA escorting first "Thistle" F-16 - © Copyright

Het smaldeel van de Distel vliegt operaties met de Mirage 5B tot in maart 1989, het moment waarop het terugkeert naar Florennes in het kader van de transitie op F-16.

 1 Sqn Mirage 5 BA10 taxiing during TAM 1988 - © Copyright

Gedurende deze periode, de zo genoemde “koude oorlog”, neemt het Smaldeel aan geen enkel conflict deel maar het levert, in de schoot van de NAVO, zijn bijdrage aan het bewaren van de vrede tot het einde van de jaren tachtig door de politiek van de afschrikking.

Bierset last flight 8 march 1989 Bierset last flight 8 march 1989 - © Copyright
Bierset last flight 8 march 1989 Bierset last flight 8 march 1989 - © Copyright
Bierset last flight 8 march 1989 Bierset last flight 8 march 1989 - © Copyright
Last corps meal in Bierset march 1989 Last corps meal in Bierset march 1989 - © Copyright
Various missions Various missions - © Copyright
Various missions Various missions - © Copyright
Various missions Various missions - © Copyright
Various missions Various missions - © Copyright
 F-16, KC-10 refuelling a Rockwell B-1 Lancer - © Copyright

In de jaren negentig nemen de piloten van de Distel deel aan de NAVO operaties boven de landen van ex-Joegoslavië, namelijk in Bosnië en Kosovo.

 F-16 intercepting a SU-27 Flanker - © Copyright

Van 2000 tot 2020 zetten ze zich opnieuw in de kijker tijdens de talrijke oorlogszendingen in verschillende operatietheaters zoals Afghanistan, Libië, Irak, Syrië en de Baltische Staten.

 100th anniversary - © Copyright

In 2017 viert het 1ste Smaldeel de honderdste verjaardag van haar embleem.

 Lockheed Martin F-35A Lightning II - © Copyright

Het is tot op de dag van vandaag nog steeds operationeel op Fighting Falcon en zal weldra op F-35 Lightning II vliegen.

 First Thistle "champagne cork" designed by André De Meulemeester - © Copyright

Het embleem

De Schotse distel, ontworpen door André de Meulemeester – Aas van de Eerste Wereldoorlog – prijkt op de Sopwith en Hanriot van het 1ste en daarna het 9de Smaldeel.

 Definitive Thistle re designed by Willy Coppens - © Copyright

Oorspronkelijk was het een lange stang met puntige bladeren die uitliep op een soort champagnekurk. Dit werd “verbeterd” door Willy Coppens.

Gekozen door het 1ste Smaldeel in 1917 is het daarna gedragen door andere smaldelen gedurende de verschillende veranderingen van aanduiding ervan.

 1 Sqn badge - © Copyright

Het 351ste neemt het embleem over in 1947 in Florennes en verandert een jaar later in het 1ste Jachtsmaldeel.

Het versiert sindsdien de vliegtuigen gaande van de F-84 E/G over de F-84 F en de Mirage 5 BA tot de F-16 sinds 1989.

 - © Copyright

Wapenspreuk

André de Meulemeester gebruikt het motto “Nemo me impune lacessit”, “Niemand zal mij ongestraft uitdagen (of aanvallen)” dat direct geïnspireerd is op het devies van de Schotse regimenten.